Kazys BORUTA

                             Dziś o człowieku, literacie, którego z wielką uwagą przytaczają: Czesław MIŁOSZ i Tomas VENCLOVA. Kilka wierszy oraz biografia po polsku i po litewsku. Wiersze przyciągnęły moją uwagę dzięki tematowi - jest to cykl Kazysa BORUTY pod wspólnym tytułem "Baltija"... Przetłumaczył je na język polski Czesław MIŁOSZ...a biografię wyciągnąłem z świetnej książki T. VENCLOVY.

Z WIERSZY BAŁTYCKICH

przekład z Kazimierza Boruty

Krajobraz bałtycki

Słońce o wietrznym wieczorze
utonęło w bałtyckich morzach.
Poławiacze bursztynu na Bałtyk
wypłynęli, aby słońce łowić.

W nocy Bałtyk szumiał pianą siną.

Rano wieźli do brzegu rybacy
słońce w czółnie pełnym bursztynu.

BALTIJOS PEIZAŽAS
 
     Saulė vėjuotą vakarą
     nuskendo Baltijos mariose.
 
     Gintaro žvejai į Baltiją
     išplaukė saulės žvejoti.
 
     Per naktį nerimo Baltija.
 
     Iš ryto žvejai į pakrantę
     vežė saulę gintaro valtyje.



Miłość z daleka

Tylko z daleka kochać można ciebie,
z bliska - ty jesteś jak bałtyckie wody.
Miłości pokos odrastał w nas bujnie,
póki nas dzielił i czas, i przygody.
Spotkałem ciebie: i jesteś chmurna,
to jakby pokosu żółknącego żal.
I prawda stąd, jak ogień groźna:
Tylko z daleka kochać ciebie można.

 MEILĖ IŠ TOLO
 
     Tave mylėti tegalima iš tolo.
     Arti tu tokia kaip Baltija.
     Tik todėl, tur būt, toks meilės atolas
     atžėlė tada, kai nesimatėme.
 
     Kai sutikau: nesava truputį.
     Lyg gaila gelstančio atolo.
     Todėl teisybė: tegu ir rūsti:
     tave mylėti tegalima iš tolo.

Kobieta z bałtyckiego brzegu

Ty jesteś jak Dźwina,
ty jesteś jak bałtycki brzeg,
gdzie sosna smolista rudy pień wygina
i dzwoni w chmurach wichury jęk.

Ty moja sosna nad brzegiem mórz,
dlatego wieńczy ciebie wichrów wieniec
i poeta, który rozumie,
że życie piękne - tylko w wichrów szumie.
Dlatego tobie ta miłość moja
jak wicher szumi. I echo pieśni
z pomorskich wiatrów przemocą wydarte
i jak wiatr - rozwiane.

 MOTERIS BALTIJOS KRANTO
 
     Tu tokia, kaip Dauguva.
     Tu tokia, kaip Baltijos krantas,
     kur pušys smalingos auga
     ir vėjas vėtras iš marių tramdo.
 
     Tu mano pušis ant marių kranto,
     todėl tau tinka vėtrų vainikas
     ir poetas, kuris supranta,
     kad be vėtros niekai viskas.
 
     Todėl tau mano meilė kaip vėtra
     ir dainos — jų aidas
     iš pamario vėjų išplėštas
     ir — kaip vėjas — palaidos.


Pieśń wiatrów bałtyckich

Śpiewał Bałtyk z wiatrami,
z wichrami śpiewać będzie.

Gorzka dola nas gnie i łamie,
w żniwa burze wybuchną wszędzie.

Dzwoń w pomorzach
wolna
jak Bałtyk
pieśni.
Zadrży kraj pobałtycki w czasy żniw,
podczas żniw zadygocą pola.
Perkunja
Perkunja
Perkunja
klaśnij w świat błyskawicą grzyw,
chmurą grzmij po lasach i rolach.

Dzwoń w pomorzach wolna
wolnych huraganów pieśni.

BALTIJOS VĖJŲ DAINA
 
     Dainavo Baltija su vėjais.
     Su vėtrom Baltija dainuos.
     Rūstusis vargas dainas sėja,
     pjūtis ateis perkūnijos aiduos.
 
     Skambėk Pabaltėje
     laisva
     kaip Baltija
     daina.
 
     Per piūtį sudrebės Pabaltija.
     Per piūtį sudrebės laukai.
     Perkūnija!
     Perkūnija!
     Perkūnija!
     Per ilgai mes tavęs nematėme.
     Per ilgai mūs neaplankai.
 
     Skambėk Pabaltėje laisva
     laisvų perkūnijų daina.

 

Boruta Kazys (1905-1965), litewski poeta, prozaik, publicysta. Uro­dził się w Kułakach (Kūlokai) pod Mariampolem (Marijampolė). Uczył się w Mariampolu, następnie studiował literaturę, historię i filozofię na uniwersytetach w Kownie, Wiedniu i Berlinie. Wyznawał poglądy radykalnie lewicowe (był eserowcem), występował przeciwko autorytarnym rządom  —► Antanasa Smetony, później -przeciwko reżimowi hitlerowskiemu i sowieckiemu. W l. 1927-1931 - emigrant polityczny. Był członkiem grupy literackiej, skupionej wokół lewicowego czasopisma „Trečias frontas”, ale prezentował indywidualną postawę. W1. 1933-1935 był więziony, zwol- niony na mocy amnestii.

Po odzyskaniu Wilna przez Litwę Boruta zamieszkał w stolicy. Peł­nił obowiązki dyrektora Muzeum Literatury (1941 i 1945-1946), podczas II wojny światowej zajmował się ratowaniem rękopisów lituanistycznych, pracował nad antologią tysiąca poetów litewskich. Przyczynił się do ratowania Żydów. Sporo pisał o Wilnie („My zaś - bezdomni-/w Wilnie / jak nigdzie indziej / bylibyśmy w domu”). W 1946 r. został aresztowany przez Sowietów, oskarżony w procesie —Jonasa Noreiki, skazany na pięć lat więzienia pod zarzutem zatajenia przed władzami informacji o działalności ruchu oporu. Więziony w Wilnie, w 1949 r. amnestionowany, został objęty zakazem druku, tłumaczenia musiał podpisywać cudzymi nazwiskami (tłumaczył głównie klasyków zachodnich). Dopiero w 1957 r. ponownie został przyjęty do Związku Pisarzy. Był krótko żonaty z —> Jadvygą Čiurlionytė.

Zmarł w Wilnie, pochowany został na cmentarzu na Rossie.

Boruta starał się kreować wizerunek autentycznej osobowości, romantycznego buntownika niepotrafiącego przystosować się do otoczenia. Nonkonformista, który drogo płacił za własne przekonania, wywierał wpływ na swoich współczesnych i na młodszą inteligencję nie tyle swoją twórczością, ile osobistym przykładem. Wysoko cenione są jego wczesne wiersze; jeszcze w 1. 1933-1936 tłumaczył je na język polski —► Czesław Miłosz, który tak powiedział wtedy o Borucie: „Świeżość i samodzielność jego sztuki stawia go na równym poziomie z najlepszymi poetami Europy”. Natomiast szerzej znana jest proza Boruty, zwłaszcza folklorystyczna powieść Baltaragio malunas (1945, wyd. poi. Młyn Bałtaragisa, 1986). Jej

nakład został skonfiskowany tuż po wydaniu. Powieść ta, długo zakazana przez sowiecką cenzurę, została przetłumaczona na wiele języków (w tym na islandzki), na jej podstawie stworzono przedstawienie dramatyczne, balet oraz popularny film fabularny.

Stronka www litewska szerzej przedstawiająca postać i twórczość: tutaj

Źródła:

* zdjęcia : sieć i własne

* 1) Czesław MIŁOSZ "Wiersze wszystkie" Kraków 2011 r.

* 2) Tomas VENCLOVA "WILNO. Przewodnik biograficzny" Warszawa 2013 r. (tyt. lit. "Vilniaus vardai")

Esej na 200 - tną rocznicę urodzin Adama MICKIEWICZA.

"Adomas Mickevičius, Adam Mickiewicz -poetas ir Lietuva, poeta i Litwa, poet and Lithuania"

Wyd. Lietuvos Rašytojų Sąjungos Leidykla, Wilno 1998 r.

                                                Jest to zarys biograficzny wydany na 200-setną rocznicę urodzin poety. Książka napisana w trzech językach: litewskim, polskim i angielskim, przy czym polskie i angielskie języki służą tutaj do przetłumaczenia (wiernego) litewskiej treści zarysu. Tłumaczami są odpowiednio: Viktoria Ušinskienė i do eseju angielskiego (z przedmową): Collin Reynolds. 

Zarys dotyczy przede wszystkim obszernej, choć z przyczyny na formę nie wyczerpującej biografii Wieszcza. Znajdziecie tutaj wiele zdjęć, także tych mało znanych. Pięknie wydana książka: szyta i na wyborowym - kredowym papierze. Choć rys życia Adama MICKIEWICZA jest skąd inąd powszechnie znany i tekst eseju może służyć wyłącznie jako przypomnienie, to książka zawiera ustęp arcyciekawy - otóż kończy się opisem wpływu Wieszcza na literaturę litewską... Jako, że w Polsce są te fakty mało znane, postaram się przytoczyć ten urywek w całości, dla jaśniejszego poglądu.

Jest to doskonała książka do nauki języków (przez porównywanie tekstu), jak i , jednak nie wielki zarys życia i twórczości Adama MICKIEWICZA, raczej dla początkujących w tym temacie. Jako wydawnictwo okolicznościowe, gdzie forma wymusza pewne ograniczenia, udana lektura.

                                                                   ***

Dzieła Mickiewicza tajnie wwożone na Litwę rozpowszechniano jako proklamacje polityczne. Odegrały one nieocenioną rolę w formowaniu litewskiej literatury narodowej, obdarzając język chat dymnych intonacją heroicznego dramatyzmu, stając się etalonem poetyckich opisów rodzimego krajobrazu, przedstawiając całą galerię bohaterów narodowych oraz wydarzeń historycznych. Dla wielu litewskich pisarzy XIX w. autor „Grażyny" i „Konrada Wallenroda'1 stał się Nauczycielem, przywódcą du­chowym. Również dla inteligentów pochodzenia szlacheckiego, którzy zaczęli pisać po litewsku, czując się mieszańcami „dusz dwóch narodów", „epigonami duszy Adama Mickiewicza" (M. Romer).
Antanas Baranauskas, który w poemacie „Borek oniksztyński" (1858- 1859) wyraźnie zaznaczył kontury widnokręgu poezji litewskiej, recyto­wał na pamięć dziesiątki stron z „Pana Tadeusza". Maironis, twórca pod­staw litewskiej poezji lirycznej („Głosy wiosny", 1895), wymienia utwory Mickiewicza wśród najważniejszych czynników, mających wpływ na uksz­tałtowanie jego zainteresowań poetyckich. W wilię wybuchu powstania 1863 r. na Żmudzi w Szemach, gdzie znalazła przytułek przyszła prekur- sorka litewskiej prozy realistycznej, Žemaitė, namiętnie czytano w odpi­sach III część „Dziadów": „Ledwie nie omdlewały czytając, przepisywały całymi kawałami, było to przed samymi „polskimi czasami", mnie jako najmłodszej nawet potrzymać nie pozwolono. Czytałam po kryjomu w świetle księżyca" - później pisała Žemaitė w autobiografii. We dworze powodziańskim, gdzie jako nauczycielka domowa pracowała inna pisarka litewska, Maria Pečkauskaitė, stało popiersie Mickiewicza, a znaczną część biblioteki domowej stanowiły dzieła Mickiewicza, Kraszewskiego, Kon­dratowicza. Jonas Basanavičius, założyciel gazety „Zorza" („Aušra", 1883), jeszcze będąc uczniem wiele razy przeczytał „Konrada Wallenroda". Sta­sys Matulaitis, socjaldemokrata, prekursor litewskiej krytyki pozytywis­tycznej, pisał wspominając lata studiów na Uniwersytecie Moskiewskim (1886-1891): „Ogromny wpływ na nas, Litwinów... wywierały rozpows­zechniane między nami utwory poetyckie polskiego pisarza Mickiewicza: „Konrad Wallenrod", „Grażyna" i in. Dużo urywków znaliśmy na pamięć, często je recytując". Utwory Mickiewicza miał w swojej bibliotece malarz i kompozytor Mikalojus Konstantinas Čiurlionis. Juozas Tumas-Vaižgan­tas mówił: „Lubię, uwielbiam nawet naszego Mickiewicza. Odczuwam po prostu fizyczny ból, gdy czytam jego tłumaczenia".
Litewski ruch narodowy, który przedstawił program odseparowania się od tradycji unijnej, czerpał z wileńskiej szkoły romantycznej poczucie godności narodowej, a zarazem z nią polemizował, upatrując w niej po­ważną przeszkodę (zarówno psychologiczną, jak też kulturową) dla samo­dzielnego rozwoju literatury litewskiej. Na marginesie broszury „Kim był Mickiewicz?", pochodzącej z końca XIX w., znajdujemy notatkę (być może pisaną ręką Vincasa Kudirki): .Według nas - prawdziwych Litwinów - poj­mujących swoje zróżnicowanie etnograficzne wobec Polaków, dla nas więc Mickiewicz z jego niesłusznym proroctwem o rychłym „finis" naszego narodu (które na szczęście nie spełniło się wbrew oczekiwaniom poety) jest geniuszem obcym i obojętnym i nie zasługuje na większą uwagę. Mic­kiewicz Litwy nie uznał, Litwa zostawia go Polakom". Jeszcze ostrzej swoje odosobnienie od Mickiewicza (już za czasów Litwy niepodległej) sfor­mułował Faustas Kirša: „A. Mickiewicz, którego jeszcze wielu by chciało wpisać do literatury litewskiej, nie dostrzegł tragedii litewskiego narodu, nie zatrzymał poetyckiego spojrzenia na ujarzmionej, lecz pełnej miłości wsi, nie zauważył odrodzenia narodowego, poszedł zaś w kierunku najłat­wiejszym - z polskimi księżmi, panami, hrabiami oraz książętami".
Owa polemika nie oziębiła jednak sympatii literatury litewskiej dla założyciela wileńskiej szkoły romantycznej. Vincas Krėvė, prowadzący na Uniwersytecie Kowieńskim kurs specjalny o twórczości Mickiewicza (1938 r.), z natchnieniem recytował na pamięć mnóstwo urywków z jego ut­worów. Kazys Boruta, poeta awangardy rewolucyjnej, uwięziony w Kow­nie w 1933 r., prosił o przysłanie mu dzieł Mickiewicza po polsku i czytał je ze słownikiem. Salomėja Nėris, poetka liryczna, pisała w 1939 r. po odwiedzeniu Nowogródka i jeziora Świteź: „Jak tu pięknie, niezrównanie, nie potrafię tego opisać. Wszędzie spotykam Wielkiego Poetę, oddycham jego duchem". Filozof Stasys Šalkauskis twierdził, że etniczne podstawy twórczości Mickiewicza są litewskie, mając na myśli nostalgię poety, jego przywiązanie do przyrody, „wyczucie rytmu kosmicznego”. Juozapas Al­binas Herbačiauskas głosił, że „charakter i usposobienie Mickiewicza, duch jego twórczości bliższe są nam, niż Polakom" i że „twórczość Mickiewicza stanowi źródło naszej idei narodowej".
Żaden inny poeta obcojęzyczny na Litwie nie miał takiej liczby tłumaczy (ponad 50), jedynie utwory Mickiewicza tak często tłumaczono powtórnie. Pierwszych przekładów na język litewski dokonał Ludvikas Adomas Juce­vičius w 1937 r. („Świtezianka", „Trzech Budrysów", urywki IV cz. „Dziadów"). W zeszytach Valerijonasa Ažukalnisa-Zagurskisa datowanych na 1848 r. znajdujemy tłumaczenia urywków z „Konrada Wallenroda" (pieśń o Wilii), początku „Pana Tadeusza", a także jednej ballady - „Powrót taty* Jeszcze w końcu XIX w. aż trzy razy tłumaczono cały tekst „Konrada Wal­lenroda": przekładali go Mikołajus Godlewskis (ok. 1860 r., w druku się nie ukazał), Jonas Žilius-Jonila (1889), Stanislovas Dagilis (1891). Popularna pieśń o Wilii z tego poematu doczekała się aż trzynastu tłumaczy, wśród których byli Maironis i Vincas Kudirka. W 1893 r. w „Jedności Litwinów" („Vienybė lietuvininkų") ukazała się „Grażyna" w przekładzie Žiliusa-Jo- nily, a w 1899 r. w „Dzwonie" („Varpas") Kudirka opublikował po litewsku duży urywek III cz. „Dziadów". W r. 1909 ukazał się tom „Sonetów kryms­kich", przetłumaczonych przez Motiejusa Gustaitisa. Aż dwa przekłady „Pa­na Tadeusza" (Konstantinasa Sakenisa i Antanasa Valaitisa) ukazały się w 1924 r. Za czasów sowieckich na nowo przetłumaczono wszystkie podsta­wowe utwory Mickiewicza - „Konrada Wallenroda" i „Sonety krymskie" (tłum. Vincas Mykolaitis-Putinas), „Dziady" (tłum. Justinas Marcinkevičius), „Grażynę" (tłum. Vytautas Sirijos Gira i Justinas Marcinkevičius). Ostatnie­go dzieła V Mykolaitisa-Putinasa - tłumaczenia siedmiu ksiąg „Pana Tadeus­za”, wspaniale przekazującego duch poetycki oraz plastyczność obrazów ory­ginału - dokończył utalentowany poeta i tłumacz Justinas Marcinkevi-čius. Dokonany przez niego przekład „Dziadów" uznano za jeden z najlepszych wzorów przekładu poetyckiego na Litwie. W latach 1975-78 ukazało się w druku trzytomowe litewskie wydanie „Dzieł" Mickiewicza, odpowiadające wymogom współczesnego stanu translatoryki poetyckiej.
Główne tematy literatury litewskiej - dzieje ojczyzny, jej piękno, zobo­wiązująca miłość do niej - przybierające za czasów sowieckich akcent od­porności duchowej, jak również żywotność tradycji romantycznej (dramat poetycki), bez żadnej wątpliwości sięgają korzeniami twórczości Mickiewi­cza.- „Nie sposób ocenić do końca rolę Adama Mickiewicza, jego wpływ na naszą literaturę, nawet więcej - na mentalność litewską, na charakter naro­dowy. Do dnia dzisiejszego nie mamy prozaika ani poety, który by zrobił dla Litwy tak dużo, jak Mickiewicz" - mówił poeta Justinas Marcinkevičius.

Współczesne tłumaczenie litewskie "Pana Tadeusza" wydane w Wilnie 1974r. (tłumacze: V.MYKOLAITIS - PUTINAS oraz J. MARCINKEVIČIUS)

Przedwojenne tłumaczenie czeskie "Pana Tadeusza" wydane w Pradze w 1925 r. (przełożyła Eliszka KRASNOHORSKA)

***

The works of Mickiewicz were brought secretly to Lithuania and distributed as proclamations of rebel­lion. They played an important role in the formation of Lithuanian natio­nal literature. The Lithuanian word was coming from a smoke-thatched cottages, but the writings of Mickiewicz had already coined the heroical myth of the Lithuanian past, the gallery of national heroes, the poetical standard of Lithuanian landscape, and the tonation of heroic dramatic qua­lity. The author of „Gražyna“ and „Konrad Wallenrod" became a great in­fluence upon many Lithuanian writers of the middle and end of the 19-th century. Furthermore, intelligent people of noble origin started to write in Lithuanian. They regarded themselves as the hybrids of „two national spi­rits", „the epigones of the soul of Adam Mickiewicz" (Mykolas Romeris).

Antanas Baranauskas, who clearly delineated the outlines of the Lithu­anian poetical world outlook in his poem „Anykščių šilelis" (1858-1859), could recite numerous pages of Mickiewicz’s „Pan Tadeusz". Maironis for­mulated the fundamentals of a lyrical Lithuanian poem in his „Pavasario balsai" (1895). He mentions Mickiewicz among the most important figurės within his own literary agenda. In the dawning of the 1863 rebellion, in Žemaitija, Šėmų estate, where Žemaitė, the future initiator of Lithu­anian realistic prose had found shelter, the copies of the 3-rd part of „Fore­fathers’ Eve“ were passionately read by every inhabitant of the region. Later Žemaitė in her autobiography wrote: „Everyone read and sighed, made hand written copies of long extracts; it was just before the Polish time, I was still a child, nobody gave it to me even to see, when I had a possibility I read it in the moonlight". At the Pavandenė estate, where another Lithuanian writer Marija Pečkauskaitė worked as a home teacher, was a bust of Mickiewicz. A majority of the Pečkauskaitė home library was a collection of the creative works of Mickiewicz, Kraszewsky, Kondrato- wicz. Jonas Basanavičius, the establisher of the newspaper „Aušra" in 1883, had read „Konrad Wallenrod" many times during his school years. Stasys Matulaitis, a socio-democratic and the initiator of positivist criticism, stu­died at the University in Moscow during the period from 1886 till 1891. In his memoirs, he wrote: „The poetical works of the Polish writer Mic­kiewicz („Konrad Wallenrod", „Gražyna", and others that spread among us) influenced us greatly, Lithuanian students at the University of Moscow. We knew many extracts by heart, recited them frequently". The painter and composer Mikalojus Konstantinas Čiurlionis kept the creative works of Mickiewicz in his library. Juozas Tumas-Vaižgantas declared: „I like our Mickiewicz and respect him very much. I even have a toothache when I read his translations"...

The Lithuanian nationalist movement created a programme of the fight for independence and the separation from the traditions of Unity with Poland. This movement arose from the nationalist pride of the Vilnius school of Romanticism. But at the same time Lithuanian intellectuals saw it as the most serious psychological and cultural obstacle for the indepen­dent development of Lithuanian literature. In the margins of a copy of the booklet „Kto byl Mickiewicz?" (who was Mickiewicz?), an anonymous hand wrote this declaration at the end of the 19-th century (it was possibly Vincas Kudirka’s hand): „What concerns us, real Lithuanians that under­stand the ethnographical difference from the Polish people, we claim that to us Mickiewicz with his ill prophesies about the rapid „finis" of our nation is an alien genius and an indifferent one, and does not deserve our main attention. Mickiewicz did not acknowledge Lithuania, Lithuania leaves him to the Polish". Faustas Kirša stated the divorce of Lithuania from Mickiewicz even more harshly during the era of Lithuanian indepen­dence: „many people still want to include Mickiewicz into Lithuanian litera­ture, although the poet did not notice the tragedy of the Lithuanian na­tion, did not look at a village which was enthralled, however full of love, and did not observe the revival of the nation. Instead of that he chose the easiest leeward direction, together with the Polish priests, gentry, counts, and dukes".

Nevertheless, such discussions did not abate the fondness that other representatives of Lithuanian literature had for the initiator of the Vilnius school of romanticism. In Kaunas, Vincas Krėvė was inspired to deliver a special course of lectures called „Adam Mickiewicz’s creative works" in 1938, at the university of Kaunas, reciting numerous extracts by heart. Kazys Boruta, a poet of the revolutionary avantgarde, imprisoned in Kau­nas in 1933, asked his friends to send him the works of Mickiewicz in Polish, and read them with the help of a dictionary. Salomėja Nėris, a poetess, visited Nowogrodek and the lake of Switez in 1939. In one letter she wrote: „I encounter the great Poet everywhere, I breath in his spirit". The philosopher Stasys Šalkauskis lectured upon the Lithuanian tone of the poems’ ethnical background, such as their „predictment of the cosmic rhythm", their attachment to nature, and their feeling of nostalgia. Juoza­pas Albinas Herbačiauskas stated that „Mickiewicz was closer to us than to the Polish because of the specific spirit of his work, his nature and his character". He argued that „the works of Mickiewicz were the source of our national thought".

No other foreign poet has won the attention of so many translators (more than 50) in Lithuania, nor been retranslated so many times, as Mic­kiewicz. In 1937, Liudvikas Adomas Jucevičius published the first transla­tions of Mickiewicz’s poetical works („Svitezianka", „Three Budriai", the extracts of the 4-th part of „Forefathers’ Eve"). Valerijonas Ažukalnis-Za- gurskas’s notebooks of creative work, dated 1848, contain the transla­tions of the song about Vilija from „Konrad Wallenrod", the beginning from „Pan Tadeusz", and a ballad („The Return of the Father"). „Konrad Wallenrod" had been translated in its entirety three times by the end of the 19-th century. Mikalojus Godlevskis (about 1860, but the translation was not published), Jonas Zilius-Jonila (1889), and Stanislovas Dagilis (1891) attempted the translation. The popular song about Vilija from the poem was attempted by thirteen translators, Maironis and Vincas Kudirka among them. In 1893 „Gražyna", translated by Zilius-Jonila, was published in „Vienybė Lietuvninkų", and, in 1899, long extracts from the 3-rd part of „Forefathers’ Eve“ in Lithuanian were presented by Kudirka in the „Var­pas" newspaper. In 1909 Motiejus Gustaitis translated „Crimean Sonnets", which were published as a separate book. Two translations of „Pan Ta- deusz" (by Konstantinas Šakenis and Antanas Valaitis) appeared in 1924. During the Soviet years all the main works by Mickiewicz were once more translated: „Konrad Wallenrod, and „Crimean Sonnets" (both by Vincas Mykolaitis-Putinas), „Gražyna" (by Vytautas Sirijos-Gira, and later by Jus­tinas Marcinkevičius), and „Forefathers’ Eve" (by Justinas Marcinkevičius). The translation of „Forefathers’ Eve" is one of the finest examples of po­etical translations into Lithuanian. The last work of Vincas Mykolaitis- Putinas was his translation of „Pan Tadeusz", undertaken throughout with a wonderful sensitivity to the language’s imagistic richness and plasticity. Justinas Marcinkevičius also undertook the translation without loosing the sense of the work’s poetics. Three volums of Mickiewicz’s „Collected Works" were published in Lithuanian translation in 1975-1978, and equal to the best level of the contemporary Lithuanian poetical word.

The vitality of the romantic tradition (a poetical drama), as well as the leitmotif of the past of the motherland, its beauty and of the obligating love became reanimated in Lithuanian literature of the Soviet years, and acquired the accent of spiritual support, however indicating to Mickie­wicz creations as an obvious source. „It is impossible to estimate finally the role and the influence of Adam Mickiewicz nor upon our literature, neither upon the Lithuanian mentality or national character. There is no other Lithuanian writer of prose or poetry who could contribute more to Lithuania than Mickiewicz", declared the poet Justinas Marcinkevičius.

Źródło:

* tekst i zdjęcia ww książek ©

Barbara RADZIWIŁŁÓWNA - historyczna malowanka dla dzieci w języku polskim i litewskim.

                      Zwiedzając Pałac Władców w Wilnie, trafiła się do rąk własnych moich, wspaniała książeczka, przeznaczona w zasadzie dla dzieci. Tekst jest na tyle ciekawy, że zainteresuje rodziców, natomiast rysunki pozostawmy dzieciom.
                      Książeczka opowiada o miłości dwojga znamienitych postaci z historii polsko - litewskiej: związku szlachcianki litewskiej Barbary Radziwiłłówny i króla polskiego Zygmunta Augusta z dynastii Jagiellonów (poł. XVI wieku).
Nie mogłem tej książeczki nie przetłumaczyć - co z tego wyszło - oceńcie , wraz z maluchami...

Książeczka w pdf i djvu do pobrania w całości, tutaj @

Kredki w dłoń...

ANNA - ALDONA. Litwinka, żona Piasta. (cz.II).

A oto jak ów związek przedstawił współczesny rysownik:

Źródło:

* zeszyt Początki Państwa Polskiego p.t. "Kazimierz Wielki" wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1988 

PAMIĄTKI PO ADAMIE MICKIEWICZU UWIECZNIONE W WILNIE I WILEŃSKIM REJONIE.

Adomas MICKEVIČIUS - Adam MICKIEWICZ
Okres życia: 1798 grudnia 24 do 1855 listopada 26
Miejsce urodzenia: Nowogródek lub Zaosie (Białoruś)
Działalność: litewski i polski poeta
Uszanowany: Pamiątkowa płyta (Wilno), Pomnik (Šalčininkai, Wilno), Muzeum pamięci (Wilno)

1815 r. września 10 lub 12 (dokładnego dnia do tej pory nie ustalono) szesnastoletni młodzeniec z niedużego miasteczka Nowogródka (teraz Białoruś), kończy szkołę Dominikanów w Nowogródku, wyjeżdża na studia do Wilna. W tym czasie Wilno było jednym z najpiękniejszych miast Europy, dumnym ze swych uczelni i kultury. Wstąpił na Wileński Uniwersytet na wydział fizyczno - matematyczny i seminaryjno - nauczycielski.  Po roku przeszedł na wydział Literatury i Wyzwolonych Nauk.

1817 r. na Uniwersytecie razem ze swymi przyjaciółmi założył tajne Towarzystwo Filomatów (,,miłośników nauki"), których celem było zaszczepić moralne pryncypia, umiłowanie Ojczyzny, zachęta do nauki. Adam Mickiewicz przewodził przyjaciołom na odcinku literatury i moralności. Filomaci ciekawili się kraju historią, sztuki ludowością, przeszłością poetycką Litwy. Z początku Towarzystwo było wolne od polityki, później było związane , silnie związane z odzyskaniem niepodległości, wyrwaniem się spod carskiej okupacji.
1819 r. kończąc Wileński Uniwersytet, Adam Mickiewicz pracował w szkole w Kownie (teraz - Jezuickie Gimnazjum w Kownie). Wykładał literaturę, poetykę, retorykę, gramatykę, starą i powszechną historię, moralność, przyrodę i polityczne prawo, prowadził szkolną Bibliotekę.
W czasie pracy w Kownie, według najnowszych wieści, w sierpniu 1820 r. we dworze w Tuchanowiczach (Tuhanovičių dvare) Adam Mickiewicz spotyka kobietę, której obraz jest muzą całego jego życia. Jej obrazem jest przesiąknięta cała twórczość poety.  To była Maria Wereszczakówna (Marija Vereščak) (1799 - 1863). Adam Mickiewicz i Maria (często nazywana Marylą) - ich miłość związana jest z biografią poety.
I będąc w Kownie, Adam Mickiewicz odwiedza Wilno i bierze udział w zebraniach Filomatów.

1823 r. październik, za tą działalność  wraz z innymi przyjaciółmi został złapany i na pół roku zamknięty w wileńskim klasztorze Bazylianów zamienionym na więzienie. Wileński profesor
historii Joachim Lelewel był zwolniony z więzienia. Niemal po pół roku zapadł wyrok. Carski Gubernator nakazał poecie opuścić Ojczyznę i udać się na zesłanie do Rosji.
1824 r. października 25 a listopada 6 na zawsze poeta opuszcza Litwę i już nigdy tu nie powraca. Początkowo przebywa w Sankt Petersburgu, później w Moskwie, Odessie a od 1829 r. - w Zachodniej Europie.  Dowiaduje się o Listopadowym Powstaniu 1831 roku i zamierza wziąć w nim udział. Lecz jego przybycie do wówczas pod pruskim panowaniem Poznania, było ,,spóźnione", bowiem powstanie już dogorywało. To był jedyny raz, kiedy poeta nawiedził Polskę.

1832 r. wyjeżdża do Paryża. Uczestniczy w litewskim i polskim życiu na emigracji.
1848 r. odwiedza Rzym, gdzie zamierza pomóc Włochom, powołując Polskie Legiony do walki z Austrią.
1849 r. powraca do Paryża i redaguje demokratycznie ukierunkowaną gazetę ,,Tribune de Peuples" (,,Trybuna Ludów"), która zachęca do rozpalania, zakładania rewolucyjnych związków.
1855 r. wyjeżdża do Turcji powoływać pod broń polskie oddziały do walki z Rosją. Umiera, jak wiemy od epidemii cholery w Konstantynopolu. Był pochowany w Paryżu.
1890 r. zwłoki poety przewieziono do Krakowa (Lenkija) i pochowano razem z królami na Wawelu.
1822 r. w Wilnie Józef Zawadzki (Juozapas Zavadskis) drukuje pierwsze wydanie zbiorku Adama Mickiewicza pod tytułem ,,Poezja", na który składają się ballady i romanse a też wstęp poety o romantycznych wierszach.
1823 r. wychodzi drugi poezji tomik, który zawiera poemat ,,Grażyna" (,,Gražina") i dramatyczny poemat ,,Dziady" (cz. II i IV). Tak przedstawiona przeszłość Litwy daje początek  polskiemu Romantyzmowi, jego osobliwym czasom, jest romantycznym manifestem. Adaś Mickiewicz staje się jednym z najbardziej znanych Romantyków, przedstawicieli światowej literatury.

1826 r. wydano tomik liryk Adasia Mickiewicza pod tytułem ,,Sonety Krymskie"; stało się to w Moskwie.
1828 r. wydrukowano poemat ,,Konrad Wallenrod" - podanie z pruskiej i litewskiej historii. Stało się to w Sankt Petersburgu.
1832 r. Adaś Mickiewicz napisał ,,Dziadów" cz. III. a także w Paryżu wyszło europejskiej sławy publicystyczne dzieło ,,Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego".
1834 r. ukazało się jedno z najbardziej znanych dzieł Adasia Mickiewicza, epicki poemat ,,Pan Tadeusz albo ostatni zajazd na Litwie". (,,Ponas Tadas, arba Paskutinis antpuolis Lietuvoje").
Jak i większość litewskich Romantyków, Adaś Mickiewicz głosi swoje urodzenie - Litwin, polskiej narodowości. ,,Narodowości jestem polskiej, lecz u mnie wszystko litewskie". Podawał Litwę za swoją Ojczyznę. Poemat ,,Pan Tadeusz" rozpoczyna się podobnie jak litewski hymn: ,,Tėvyne Lietuva, mielesnė už sveikatą". Litewska stolica, jej dumna przeszłość, wierność sprawie, heroiczne walki za wolność dojrzewają w uzdolnieniach poety.
Przeżył w Litwie dziewiętnaście lat co było bardzo znaczące dla jego życia i twórczości. Młodzieńcza osobowość i uzdolnienia na które miały wpływ wileńska architektura, heroiczne założenia miasta przez Giedymina (kunigas Gedyminas) i  znał poeta także wileńskich malarzy (P. Smuglewicz - wileńska Katedra, J. Rustemo i inni). W Wilnie wyszedł pierwszy tomik poezji głoszący przeszłość Litwy. Wzruszała go przeszłość rodzinnych stron, poruszała ona jego wyobraźnię. Warszawskie muzeum, ciągle dość obszernie przedstawia życie poety w Wilnie.

1817 r. napisał jeden z swoich pierwszych wierszy pod tytułem ,,Zima miejska" (wydrukowany w 1818 r.). Napisany w klasycystycznym obrazie wiersz o Wilnie. W zimowych obrazach miasta dostrzegamy beztroskie pań życie. Wileńska miniatura i poemacik ,,Kartofla" (...,,Pyra"), którą poeta czytał na spotkaniu Filomatów w 1819 r. Tłumaczył ludziom Ojczyzny powstanie, obmyślał  Wilno -  jego miniaturę jako nieodłączną część życia Europy.
Jeden z najbardziej słynnych dramatów Adasia Mickiewicza, ,,Dziady" przenosi nas do Wilna.  Przedmowa opisuje bóle XIX wieku, jego początku, carskie panowanie na Wileńskim Uniwersytecie pośród studentów i ich prześladowanie i carskie zsyłki. W Wilnie odbywa się III część ,,Dziadów" (dokładnie wstęp i VIII scena). Tutaj Poeta nakreślił wileńskich studentów sprawę, ich tajnej antycarskiej organizacji działalność. Trzy sceny III części odbywają się na ulicy Ostrobramskiej (Aušros Vartai) prowadzącej do Klasztoru Bazylianów, w tamtych latach zamienionego na państwowe więzienie. Te sceny odbywają się z udziałem prawdziwych, historycznych osób - razem z poetą zamkniętych jego przyjaciół.  Dramat przedstawia także niektórych zamkniętych z Adamem Mickiewiczem profesorów, innych z tamtych lat ludzi.
[url=http://up.programosy.pl/foto/dscn1303.jpg][img]http://up.programosy.pl/foto/dscn1303.jpg[/img][/url]
Jak poświadczają krytycy literatury, wileński Klasztor Bazylianów jest jednym ze światowych pomników architektury, uwiecznionym w literaturze przez znanego mistrza Romantyzmu.
Cela Klasztoru, gdzie więziono poetę nazwana jest imieniem bohatera poematu ,,Konrad Wallenrod" (,,Konradas Valenrodas"), celą Konrada. ,,Dziady", tak samo trochę zakon Dominikanów, gdzie także było więzienie patriotów nastrajają młodzież. Poemat ,,Konrad Wallenrod" ukazuje jar Świętoroga - stare litewskie miejsce obrządku.

Wilno ukazano też i w balladzie ,,Trzech budrysów" (,,Trys budriai. Lietuvių baladė").
Widok Wilna przemyka także w poemacie ,,Pan Tadeusz" . Tutaj przedstawione są zdarzenia i ludzie z Powstania Kościuszkowskiego 1794 r. Zwłaszcza romantycznie i żywo opowiedziano o tym , jak powstańczy przywódca Jakub Jasiński (Jokūbo Jasinskio) walcząc wycofuje się z Wilna, w mieście ocalało jedynie działo. Poemat ukazuje przepowiednie z wileńskiej legendy,
wypadu Wielkiego Księcia Giedymina i jego sen o żelaznym wilku (Geležinis Vilkas).  W czwartej księdze na początku Adam Mickiewicz pisze:
,, Ukołysany, marzył o wilku żelaznym;
I zbudzony, za bogów rozkazem wyraźnym
 Zbudował miasto Wilno, które  w lasach siedzi
Jak wilk pośrodku żubrów ...
Sen myśliwski nam odkrył tajnie przyszłych czasów,
Że  Litwie trzeba żelaza i lasów"
(,,Čia geležinį vilką jis sapne regėjo. Ir kai dievų valia sapnu tuo paaiškėjo, Pastatė Vilniaus miestą; giriom apsisupęs, Kaip vilkas tarp žvėrių tūnojo jis prie upės... [...] Iš to medžioklės sapno mūs tėvai patyrė, Kad Lietuvai reiks nuolat geležies ir girių.").

Z dziewięciu lat (1815 - 1824) spędzonych przez Adasia Mickiewicza w Litwie prawie siedem przeszło mu w Wilnie. Pozostaje wspomnieć, że w mieszkaniu poety w Paryżu do samego końca poety życia wisiała grawiura przedstawiająca wileński bulwar, idący od krawędzi Neris przez Arsenał do Antokolu (Antakalnis). Ukochał tylko trzy miejsca: Nowogródek, Wilno i Rzym.
Z imieniem poety związanych jest kilka wileńskich domów. Kilku z nich już nie ma. Pierwsze miejsce w którym przeżył tylko pięć dni był to dom Bukštos u Michniewicza, stojący przy wileńskiej ulicy. Dziś w tym miejscu stoji Salomei Neries gimnazjum (Salomėjos Nėries gimnazija).  Stamtąd poeta przeniósł się do Józefa Mickiewicza, nie będącego jego krewnym, dziekana Wileńskiego Uniwersytetu z fakultetu Fizyki i Matematyki. Był on księdzem i pomagał niezamożnym studentom. Adaś Mickiewicz żył tam do 1817 r. Przy mieszkaniu na ul. Zamkowej 11 (Pilies g. 11) było także podwórko, gdzie widnieje poety imię. Od maja 1817 roku do daty ukończenia Uniwersytetu Adaś Mickiewicz mieszkał ze swoim przyjacielem z dzieciństwa, z którym wspólnie kończył szkołę w Nowogródku - Janem Czeczotem; żyli nie daleko od Katedry, których to budynki proseminarium się do teraźniejszych czasów nie zachowały.

PAMIĄTKI PO ADAMIE MICKIEWICZU UWIECZNIONE W WILNIE I WILEŃSKIM POWIACIE.
W samym Wilnie działają i są związane z poetą: dwa muzea, odsłoniętych osiem pamiątkowych płyt, dwa pomniki, biblioteka wieszcza imienia oraz gimnazjum, ulica a także jedno z najstarszych podwórek Wileńskiego Uniwersytetu.
W jednym z domów, gdzie żył Adaś Mickiewicz, mieści się muzeum jego imienia należące do Wileńskiego Uniwersytetu przy ulicy Bernardynów 11 (Bernardinų g. 11) na Starym Mieście. Muzeum, które postawiono w XVII - XIX wieku zostało prawie niezmienione od czasów poety. Tutaj Adaś Mickiewicz przebywał od 1819 do 1820 roku.  Następnie od kwietnia do czerwca 1822 mając kłopoty z pogarszającym się zdrowiem, żył u profesora matematyki - Tomasza Życkiego. Tutaj właśnie poprawiał do druku poemat ,,Grażyna". Dokładna data otwarcia muzeum nie jest znana. Wiadomo, że jego otwarcie przypadło na drugą połowę XIX wieku.

Możliwe że w 1898 lub 1899 roku w 100 rocznicę urodzin poety. Jeszcze jedna wiarygodna data otwarcia to 1911 rok, kiedy to w Petersburgu zaczął wychodzić ,,Kwartalnik Litewski". Wówczas dziennikarz i wydawca - Jan Konrad Obst przeniósł się z Petersburga do Wilna. Odkupił ten stary dom i umieścił tutaj marmurową tablicę z polskim napisem: ,,Tutaj była napisana ,,Grażyna" 1822rok". Jan Obst przywiózł z Petersburga wiele cennych zabytków, grafik i porcelany. Chciał zebrać grafiki i obrazy, które Adaś Mickiewicz zamieścił w poemacie ,,Pan Tadeusz". Było tutaj około czterystu wystawionych zabytków. Obrazów z podobizną Mickiewicza, samych było sto.

Ta wystawa przetrwała do II wojny światowej. Później te cenne przedmioty były rozniesione po różnych miejscach.
1907 r. Jaworowski podarował muzeum różne cenne rzeczy po poecie. Były to stół z orzecha i krzesło, które Adaś Mickiewicz używał kiedy był nauczycielem w Kownie.
1929 r. dr Ludwik Górecki, wnuk Adasia Mickiewicza, będąc gościem Wilna, podarował muzeum krzesło, które pochodziło z paryskiego mieszkania. Te rzeczy do teraz są cennymi zabytkami w muzeum.  W setną rocznicę śmierci poety muzeum było odnowione i ponownie otwarte 27 listopada 1955 r. Od tego to czasu jest znane jako Biblioteka Uniwersytetu. 1 lipca 1983 r. otwarto odnowioną wystawę. W dwusetną rocznicę urodzin Adasia Mickiewicza w 1998 r. otwarto salę Poezji. Na pierwszym piętrze muzeum znajduje się sala Filomatów. Przy muzeum już w XIX wieku widniała biała, marmurowa tablica. W czasie II wojny światowej płyta zaginęła. W 1955 r. przytwierdzono płytę z powrotem. Teraz mamy płytę pamięci zapisaną po litewsku i po polsku, głosi ona: ,,W domu tym XII-1822 mieszkał/ Adam Mickiewicz/ Tu był redagowany poemat ,,Grażyna"" (Šiame name 1822-XII gyveno/ Adomas Mickevičius/ Čia buvo redaguojama poema ,,Gražina"). Nad domem przy ulicy Bernardynów 11 była przytwierdzona tablica z napisem po polsku: ,,Tu mieszkał Mickiewicz 1822" (,,Čia gyveno Mickevičius 1822"). W czasach sowieckich przytwierdzono tablicę z litewskim i rosyjskim napisem. Odbudowując litewską niepodległość w 1996 r. w listopadzie, w tym miejscu przytwierdzono już trzecią pamiątkową płytę już z napisem litewskim i polskim:  ,,Dom , w którym mieszkał Adam Mickiewicz" (,,Vilniaus Uniwersitetas/ Namas, kuriame gyveno Adomas Mickevičius").

2009 r. 29 maja w Wilnie otwarto Celę Konrada, muzeum Adama Mickiewicza  przy ulicy Ostrobramskiej 7A  (Aušros Vartai 7A). Działa ono w nie dawno wzniesionym budynku obok Klasztoru Bazylianów. Mieszczą się tam dwie wystawy. Jedna urządzona na podobieństwo więziennej celi, gdzie zdjęcia opowiadają o życiu Adasia Mickiewicza w Wilnie i jego przyjaciół  z Towarzystwa Filomatów i Filaretów. W pomieszczeniu, na ścianie wisi pamiątkowa, przedwojenna płyta z łacińskim napisem z III części ,,Dziadów", z wstępu. Muzealna wystawa została wykonana przez Jolantę Pol z Warszawy z współpracującego Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza.Współczesna wystawa w Celi Konrada tylko symbolicznie  nawiązuje do sporów międzywojennych o prawdziwe miejsce uwięzienia studentów.

,,Na przeciągu wielu lat specjaliści spierali się o to, gdzie tak naprawdę znajdowała się Cela Konrada. Ze słów Janusza Odrowąż - Pieniążka, dyrektora Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie wynika, że Polacy najbardziej są przywiązani do tej lokalizacji, która powstała wskutek pracy prof. Pigonia i prof. Kłosa. Tam przez lata odbywały się Środy Literackie. Podczas uroczystej ceremonii otwarcia zauważono, że teraźniejszą Celę Konrada (jej ekspozycję) zrealizowano w jednym z prawdopodobnych miejsc, gdzie autentycznie mógłby być więziony Mickiewicz. Mieści się ona w nowym budynku przylegającym do zabudowań klasztoru. Zapewniano również, że o dawnej tezie lokalizacji profesorów, którą prze dziesięciolecia uważano za właściwą Celę, nie zapomni się. Już teraz została ona upamiętniona tablicą. I to się uważa za właściwe rozwiązanie tego problemu. I nikt nie chce, żeby w przyszłości doszło z tego powodu do gorących sporów".

Pozostają widomości w starych archiwach, że w tych latach Adaś Mickiewicz był więziony w Klasztorze Bazylianów przeobrażonym w więzienie, poeta był tutaj więziony w latach 1823 - 1824. Przekupiony strażnik, pozwalał się w nocy zbierać uwięzionym Filomatom. O swoich przyjaciołach pisze Adam Mickiewicz, o zdarzeniach z 1832 r. w stworzonym przez siebie dramacie ,,Dziady", w jego III części. Budynek Klasztoru Bazylianów był nie raz przebudowywany
i cały czas trwa spór o miejsce, gdzie znajdowała się cela w której więziono poetę. W latach międzywojennych obchodzono rocznicę sprawy Filomatów, naciskano wówczas na dokładne umiejscowienie Celi Konrada i nazwano ją w ten sposób.
1921 r. profesor architektury z Wilna J. Klosas (Juliusz Kłos) oparł się na archiwalnych źródłach i dowodził, że ona była urządzona w południowej części Klasztoru, możliwe, że na drugim  piętrze.
Ze zdaniem tym nie zgadza się przewodniczący związku szkoły z Białorusi Antonas Luckevičius, który w broszurze ,,Tiesa apie ,,Konrado celę" (,,Prawda o ,,Celi Konrada") (Wilno 1923), próbuje udowodnić, że Cela nie zachowała się, ponieważ była zburzona część budynku.  W trzecim dziesięcioleciu XX wieku prof. Juliusz Kłos podobnie jak badacz literatury - Stanisław Pigoń w archiwaliach potwierdzili, że w tym pomieszczeniu była odkryta pamiątkowa płyta z łacińskim zapisem z III części ,,Dziadów" : ,,D. O. M. Gustavus/ obiit M. D. CCC. XXIII / calendis Novembris / Hic natus est / Conradus /  M. D. CCC. XXIII / Calendis Novembris" (,,Dievui Geriausiajam, Didžiausiajam. Gustavas mirė 1823 lapkričio 1. Čia gimė Konradas 1823 lapkričio 1") - Bogu Miłosiernemu, Największemu. Gustaw umarł 1 listopada 1823. Tutaj urodził się Konrad 1 listopada 1823. Te słowa poematu ,,Dziady" napisali węglem  bohaterowie - więźniowie na ścianie.  Tutaj to miała myśleć heroiczna osoba i tutaj poniosła literacką śmierć - Gustaw, on jak i Adam Mickiewicz dźwiga walkę za swoją Ojczyznę, za jej wolność i zapowiada poemat ,,Konrad Wallenrod", nazywając się imieniem głównego bohatera.
1927  r. całe międzywojnie, każdego tygodnia Cela Konrada pełni miejsce spotkań polskiego stowarzyszenia miłośników literatury tzw. literackich śród. Od czasów litewskiej niepodległości próbowano na powrót odnowić te przedwojenne spotkania.
1992 r. czerwiec, Cela Konrada współdziała przy organizacji pierwszych od czasów wojny literackich śród, którym przewodniczy Czesław Miłosz (Česlavas Milošas).

1987 r. Klasztor Bazylianów został z gruntu przebudowany. Klasztorny budynek teraz oddany w ręce prywatne. W tym czasie oddano w użycie hotel ,,U bazylianów", a legendarna z międzywojennych lat Cela Konrada urządzona została w hotelowym pokoju.
Ponad drzwiami wiodącymi do środka tutejszego Klasztoru Bazylianów wisi pamiątkowa płyta (ul.Ostrobramska 7a - Aušros Vartų g. 7a). Pierwszy raz przy tej fasadzie domu przytwierdzona była ona w 1970 r. Napis na płycie widniał w tamtych latach po litewsku i rosyjsku.
1992 r. listopada 2 z idei polskiej ambasady w Litwie została zawieszona nowa tablica z napisem po litewsku i po polsku: ,,W tym budynku od 23 - X - 1823 do 21 - IV - 1824 był więziony wraz z innymi filomatami Adam Mickiewicz / tu rozgrywa się akcja ,,Dziadów" części III" (,,Šiame pastate nuo 1823 - X -23 iki 1824 - IV - 21 / kartu su kitais filomatais buvo kalinamas / Adomas Mickevičius / Čia vyksta ,,Vėlinių" III dalies veiksmas").

W rocznicę 100 - tną śmierci Adasia Mickiewicza na jesień 1955 r.  przy Wileńskim Uniwersytecie, ponad bramą prowadzącą do podwórka, gdzie mieszkał na budynku przy Pilies g. 11  - ul.  Zamkowa 11 (teraz Zamkowa 13) była odsłonięta pamiątkowa płyta oznajmująca, że w latach 1815 - 1819 wielki poeta studiował na Wileńskim Uniwersytecie.

Wewnątrz, pod stropem wjazdu do Klasztoru Bazylianów widnieje jeszcze jedna tablica związana z filomatami. W ten sposób Wilnianie uczcili pamięć jednego z wybitniejszych (bohater narodowy w Ameryce Łacińskiej) przyjaciół Adasia Mickiewicza, słynnego ,,Żegoty" - Ignacego Domeyki.

Ulica Św. Jana 4 (Stare Miasto) mieści się pamiątkowa tablica z napisem litewskim i polskim, gdzie napisano, że w tym właśnie miejscu, słynny , polski drukarz Józef Zawadzki założył drukarnię w roku 1822 w czerwcu i pierwszy raz był wydał Adama Mickiewicza wiersze ,,Ballady i Romanse ". Pamiątkową płytę zawieszono w listopadzie 1999 r.
Pamiątkową płytą uczczono pamięć o Adasiu Mickiewiczu  na domie przy ul. Literatów 5 (,,Stare Miasto"). Tutaj w 1823 roku przybyły z Kowna na nauczycielski wypoczynek Adaś Mickiewicz był się zatrzymał u swego przyjaciela Kazimierza Piaseckiego. Dom w tamtych latach należał do rodziców Kazimierza Piaseckiego. Zbudowany od XIX w. był porządnie utrzymany. Pokoju w którym żył poeta nie można prawdziwie odtworzyć. Wiemy tylko, że pokój poety wychodził oknami na ulicę. Wiadomo, że tutaj Adaś Mickiewicz pisał i przygotowywał do druku poemat ,,Grażyna" i ,,Dziady" II i IV cześć. Tutaj założył Związek Filomatów. W tym domu w 1823 r. 23 października w nocy poeta był schytany za działalm=ność w Związku Filomatów. W międzywojennych latach na wjazd w podwórko tego domu, z przodu była wmurowana pamiątkowa płyta z polskim napisem ,,W tym domu mieszkał Adam Mickiewicz 1823" (,,Šiame name gyveno Adomas Mickevičius"). To jedyna płyta, która nie została zmieniona od czasów międzywojennych do teraz.
1953 r. z obu boków wjazdu na podwórze były przytwierdzone jeszcze dwie podobne płyty z tym samym zapisem w litewskim i sowieckim języku.
Pamiątkowa płyta przytwierdzona przy domu przy ul. Wielkiej 46 (Didžiojoje g.22), w międzywojniu Didžiojoje g. 46, kiedy został zwolniony z więzienia, zamieszkiwał poeta tymczasowo u pani Johanos Macevičienė w Kownie, żyjącej Karoliny Kowalskiej siostry. Stąd na zawsze został wydalony z Litwy. Zapisana w litewskim i polskim języku pamiątkowa płyta głosi: ,,Z tego domu/ wyjechał w dniu wyjechał w dniu 6 listopada 1824 r. zesłany do Rosji/ Adam Mickiewicz/ opuszczając Wilno na zawsze" (1824 XI 6 / iš šių namų išvyko ištremtas į Rusiją/ Adomas Mickevičius/ visam laikui palikdamas Vilnių").
[url=http://up.programosy.pl/foto/dscn1105.jpg][img]http://up.programosy.pl/foto/dscn1105.jpg[/img][/url]
Na zbliżające się stulecie opuszczenia Litwy, w czasach międzywojennych była wmurowana tablica z polskim napisem. Po wojnie była ona zniszczona. Na pamiątkę urodzin poety w 200 -  tną rocznicę w 1998 r. 19 grudnia Józef Montwiłł (Juozapo Montvilos) z polskiej zbiórki pieniężnej w Litwie (Fundacja Kultury Polskiej na Litwie) wdrożył swój pomysł. Była tam wmurowana płyta, nowa płyta pamiątkowa, za międzywojennych lat jeszcze odsłonięta i przełożona na litewską mowę. Na płycie zapis ułożył i wymyślił nauczyciel młodego poety, który zbudował wg Bernarda Juliena (Bernardo Żiuljeno) popiersie z litografii Ducarme (Diukarme) wg architekta Andrzeja Zubkova.
Wilno więcej jak sto lat czekało na postawienie w miejscu dla oczu ludzkich dostępnym pomnika Adasia Mickiewicza. Wiele razy próbowano go postawić, jednak nie zawsze była taka możliwość. Wiemy ze starych listów, że pamięć ta była uczczona w trzy lata po śmierci poety.
1858 r. droga do postawienia pomnika, do technicznych jego planówzostała urzeczywistniona i tegoż roku przedstawiono rzeźbę Henryka Stattlera (Henrikas Statleris).
1854 r. oddano rzeźbę poety z przedstawieniem postaci. Jakkolwiek zamysł budowy pomnika nigdy nie został zrealizowany.

Zamierzano uwiecznić pamięć poety w Wilnie przybliżając 100 - tną rocznicę urodzin poety w 1898 r. Byłe ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego (LDK) w tamtych latach wchodziły w skład carskiego imperium  Rosji; były zakazane i zamknięte wszelka działalność i twórczość. Gro przyjaciół Adasia Mickiewicza założyło antycarski Związek Filomatów za co zostali uwięzieni a swoim postępowaniem zarażali ludzi ideą wolności Ojczyzny. Przyszło poszukać rozwiązania. Było kilka planów. Postanowiono postawić pomnik - popiersie u Św. Jana - w znajdującym się w Uniwersytecie - Kościele. Było to utrzymane w głębokiej konspiracji. Zwrócono się do syna poety - Władysława Mickiewicza z pismem w którym jest prośba do  proboszcza Kazimierza Pacyny (Kazimierą Pacinką) by ten pozwolił aby Władysław mógł swojemu ojcu postawić pomnik. Od tej prośby uchyliła się carskim prawem rosyjska administracja. Wysiłki związku budowy pomnika udały się. Krakowski rzeźbiarz Marceli Guyski w Paryżu odlał z brązu popiersie Adasia Mickiewicza - jako podstawowy pomnika element. Pomysł pomnika stworzył Tadeusz Stryjeński. Stanisław Jarocki na miedzianej blasze namalował obraz Maryji z Ostrej Bramy.

24 grudnia 1898 r. niestety na jubileusz urodzin poety pomnika nie zdążono ukończyć. Prace w Kościele zaczęły się ledwie w maju 1899 r. Na miejsce pomnika wybrano pd nawę, gdzie na Nabożeństwie lubił stać student Adaś Mickiewicz. Pomnik wyrzeźbiono z piaskowca, marmuru i brązu. Panowały formy renesansowe i barokowe elementy. Pomnik miał trzy piętra. Spodnia z czarnego marmuru, gdzie na płycie zapisano w polskiej mowie: ,,Adamowi Mickiewiczowi 1798 - 1898". Wyżej mieścił się sarkofag na lwiej nodze. Nad tą niszą pomiędzy dwiema kolumnami - brązowe popiersie poety. Nad kolumnami znajdował się marmurowy fryz. Nad nim w owalnej ozdobie liść laurowy a w nim kopia obrazu Panny Świętej z Ostrej Bramy. Na boku napisano: ,,Popiersie dłuta Pr. M. Guyskiego. Architektura T. Stryjeńskiego" (Skulptorius Pr. M. Guyskis, Architektas T. Strijenskis), a zdrugiej strony - ,,Wykonał Jan Rudnicki w Warszawie"( Darbus atliko J. Rudnickis Varšuvoje). Środki pieniężne na pomnik zebrał bankier i mecenas Józef Montwiłł (Juozapas Montvila. Pomnik - popiersie był wystawiony bez żadnego uroczystego odsłonięcia na Zielone Świątki w czerwcu 1899 r.

W latach międzywojennych w Wilnie kolejny raz próbowano postawić pomnik Adasiowi Mickiewiczowi.
1924 r. setna rocznica zesłania poety, założono dziesięcioosobowy komitet budowy pomnika, który składał się z miejskich władz, profesorów Uniwersytetu, duchownych, malarzy i innych osób. Zespołowi budowy przewodniczył słynny, wileńskiego obszaru generał - Lucjan Żeligowski. Był przygotowany ,,Statut Głównego Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Wilnie" (Wilno 1924). Ustalenia te wydano w drukarni Józefa Zawadzkiego, bardzo znanego drukarza. Wydrukowano ofiarne listy - składki i zwrócono się  do wszystkich, do społeczeństwa ( ich przykładem są VAVB ,,Mickiewiczana" fundusze).  Ofiary na postawienie pomnika złożyły różne społecznie warstwy Wilnieczan.
Był ogłoszony konkurs na pomnik, który wygrał rzeźbiarz z Warszawy, w latach 1923 - 1925, pracujący na Uniwersytecie w Wilnie na kierunku sztuka - Zbigniew Pronaszko (Zbignevo Pronaškos). To miała być nowoczesna forma o charakterze awangardowym, gdzie wielki poeta, jak powiedział Juliusz Słowacki, wygląda jak litewski Bóg.
1924 r. zostały ułożone 12,5 m wysokości makiety pomnika z sosnowej płyty i postawione na prawej krawędzi Neris (rzeka Wilia) w pobliżu Pałacu Sportu. Pozostało zdjęcie tego pomnika wykonane przez znanego zdjęciomistrza Jana Bulhaka (Jano Bulhako). Wilnianie bardzo źle ocenili ten pomnik i pisali na niego wyśmiewające kuplety. Lecz w historii polskiej sztuki ten pomnik widnieje jako dzieło.

1939 r. w maju makietę pomnika poniosły wezbarane wody Wilii.

1925 r. był przewidywany plan postawienia pomnika poecie koło Ratusza. ogłoszono zawody, w których wygrał zdolny rzeźbiarz Stanisław Szukalski (Stanislovo Sukalskio), żyjący w Kalifornii. Jednak zbyt śmiała rzeźba nie była przyjęta przez Wilnieczan.
1931 r. były ogłoszone zawody na pomnik Adasia Mickiewicza przy ulicy Orzeszkowej (teraz V. Kudirki - plac Vinco Kudirkos). Uczestniczyli w nim znani, polscy rzeźbiarze Ksawery Dunikowski (K.Dunikovskis), A. Medeiskis, T. Tolvinskis. Pierwsza nagroda przypadła w 1932 r. polskiemu rzeźbiarzowi  Henrykowi Kunie (Henriko Kunos). Na 17m wysokim pomniku miała stać  6m postać poety. Pomnik w trzech szeregach pasów zawierał dwanaście płaskorzeźb przedstawiających sceny zaczerpnięte z ,,Dziadów". U góry widniałyby  cztery płyty z wykutymi twarzami. Pomnik miano oddać w 1935 r.  Jednak z różnych przyczyn nie udało się go zbudować. Rzeźbę wykuto w Warszawie - dwanaście granitowych płyt z płaskorzeźbami z ,,Dziadów". Siedem z nich było przewiezionych do Wilna.
W latach 60-tych i 70-tych XX wieku litewscy rzeźbiarze Vidmantas Stanelis i Petras Deltuva stworzyli rzeźbę Adasia Mickiewicza, która miała stać w Wilnie. Jednakże żaden z ich pomysłów nie był do końca spełniony. Tylko 18 kwietnia 1984 roku na lewym brzegu Wilna, na placyku pomiędzy Bożnicami Bernardynów i Św. Mikołaja (Maironio g.) był postawiony pomnik, który stworzył rzeźbiarz Gedymin Jokūbonio (1927-2006). Twórcą pomnika był Witold Czekanauskas, pracę wykonał w kamieniu mistrz Jan Valeška. Układ pomnika składał się z wielkiego granitowego prostokąta 4,50 m wysokiego i niskiego 0,57 m obmyślonego postumentu. Poeta przedstawiony jest w chwili zamyślenia, stojący, oparty na niewysokiej horyzontalnie podzielonej kolumnie, której dwie części symbolizują życie poety w Ojczyźnie i zesłanego, przynależącego do litewskiej i polskiej kultury. Zamyślona twarz, oczy całkiem prawie zamknięte. ,,Chciałbym, by nie było nadmiernego bytu, by wyobrażać sobie poezję, romantyzm, przejęcie chwilą" - tak mówi rzeźbiarz Gedymin Jokūbonis.

1995r. według zamysłu rzeźbiarza, w ten monument były wkomponowane w międzywojniu stworzone przez Henryka Kunę (Henriko Kunos) płyty z płaskorzeźbami.
Adama Mickiewicza imię nosi jedno z najstarszych podwórek Wileńskiego Uniwersytetu im. Stefana Batorego, gdzie uczył się poeta (Pilies g.13). Na wydziale filologicznym jest Adama Mickiewicza audytorium.

1989 r. plastyk i grafik Rimtautas Gibavičius (1935-1993) na Wileńskim Uniwersytecie na wydziale filologicznym, ul. Uniwersytecka 5 (Universiteto g.5)stworzył sgrafitii. Historyczne portrety z widokami ludzi z Litwy - uniwersyteckich profesorów i wychowanków. Tam widnieje, uwieczniona i Adasia Mickiewicza postać. Wizerunek poety w romantycznym ruchu odkrywa jego epokę i ducha tworzenia. Na dole przewrócona postać młodzieńca wyraża zdławione powstanie. Bukiet palm dodaje swoistego kolorytu Wileńszczyźnie.  Przy obliczu słowami Adasia Mickiewicza napisano pierwsze strofy z ,,Pana Tadeusza": ,,Litwo! Ojczyzno moja, Ty jesteś jak zdrowie". (Tėvyne Lietuva, mielesnė už sveikatą!).
1955r. znany z 100-tnej rocznicy śmierci Adasia Mickiewicza. Tego roku Miejska Wileńska Biblioteka publiczna (teraz - Wileńska Biblioteka Publiczna im. Adama Mickiewicza  - Vilniaus apskrietes Adomo Mickevičiaus viešoji biblioteka) na ul. Trockiej 10 (Trakų g.10) była nazwana imieniem poety. To stało się bodźcem rozpoczęcia szerokiej działalności tzw. ,,Mickiewiczana" - zbiórki wydań, przygotowywania świąt tematycznych itp. Medalierze są twórcami tej bibliotece przyznanego medalu.
1980r. ceramik Bronius Balinlevičius stworzył taki z terakoty, na którego awersie napisano ,,Adam Mickiewicz" (Adomas Mickevičius), a rewersie ,,Biblioteka  Adama Mickiewicza Wilno" (Adomo Mickevičiaus Biblioteka Vilniuje).
1988r. w litewskiej mennicy państwowej były wykute żelazne odznaczenia z Adasia Mickiewicza twarzą na awersie i napisem na rewersie ,,Biblioteka Adama Mickiewicza" (Adomo Mickevičiaus biblioteka). Tego pomysłu autorami byli - Valdas Jurevičius i rzeźbiarz Giedrius Paklauskis.
1966r. malarz Algimantas Švažas jest pomysłodawcą biblioteki exlibrisu w który wkomponowano Adasia Mickiewicza twarz.
1998r. piwnica Biblioteki ozdobiona została przez narodowego rzeźbiarza z Dzukiji (Dzūkija)Witolda Szibailosa (Vytauto  Šibailos) dziesięcioma wyrytymi w drzewie rzeźbami zaczerpniętymi z ,,Pana Tadeusza" (Ponas Tadas).
1989r. w ówczesnej 11-ej wileńskiej, średniej  szkole (teraz wileńskiemu Gimnazjum im. Adama Mickiewicza - Vilniaus Adomo Mickievičiaus gimnazija) przy Kruopų g. 11 odbyło się nadanie imienia poety.
W międzywojniu Adasia Mickiewicza imię było nadane głównej , wileńskiej ulicy (teraz Aleja Gedymina - Gedymino prospektas), a współcześnie nazwę poety nosi ulica prowadząca do Žvėryne.
Życie Adasia Mickiewicza prócz Wilna (Vilnius) jest związane jeszcze z miejscowościami w jego okolicy. Z literackiej biografii wiadomo, że w 1818 roku na Boże Narodzenie Adaś Mickiewicz gościł w Solecznikach u dawnego przyjaciela ze studiów w Wilnie księdza Pawła Hrynaszkiewicza (Povilą Hrinaškevičių). Kiedy w 1821 roku wychodziła za mąż za grafa L. Putkamera, ukochana poety Maria Wereszczakówna, żyjąca nie daleko od Solecznik, bywał w Białym Dworze Adaś Mickiewicz czętym gościem. Tutaj czekał miłosnych listów, które przywoził wynajęty listonosz. W tej okolicy płynie Salčia, która była ulubionym Maryli i Adasia Mickiewicza spotkań miejscem.
Razem z innymi filomatami poeta nie raz odwiedzał Jaszuny (koło Solecznik) będąc gościem u rektora Wileńskiego uniwersytetu, astronoma, profesora Jana Śniadeckiego (1756-1830).
,,W nieco gorszym stanie niż pałacyk Wagnerów możemy oglądać pałac Balińskich i Śniadeckich w Jaszunach. Okazała budowla nad rzeką Mereczanką została wzniesiona wg projektu Karola Podczaszyńskiego w latach 1824 - 1828. Od XV do końca XVIII wieku Jaszuny należały do Radziwiłłów, po czym nabył je cześnik inflancki Ignacy Baliński. Po tym kiedy jego syn Michał w roku 1820 ożenił się z Zofią Śniadecką w majątku zamieszkała również rodzina Śniadeckich. W XIX wieku Jaszuny stały się ośrodkiem myśli polskiej. Goszczą tu ludzie nauki i kultury nie tylko z pobliskiego Wilna: Stanisław Jundziłł, bp Kłągiewicz, Tomasz Zan,
Adam Mickiewicz, Antoni Edward Odyniec, Paweł Brzostowski, Józef Mianowski, Wawrzyniec Puttkamer oraz Juliusz Słowacki, który to właśnie w Jaszunach przeżywał swą nieodwzajemnioną miłość do Ludwiki Śniadeckiej, córki Jędrzeja Śniadeckiego, siostry Zofii Balińskiej.
Tuż za starym parkiem znajduje się cmentarz, na którym miejsce wiecznego spoczynku znaleźli m. in. Jan Śniadecki, rektor Uniwersytetu Wileńskiego, profesor astronomii i matematyki; Michał Baliński (1794 - 1864), historyk; Jan Baliński (1824 - 1902), psychiatra, profesor Akademii Wojskowej w Petersburgu".

W Solecznikach są dwa pomniki Adasia Mickiewicza. jeden postawiono w 1998 roku z miejscowego pomysłu na 200 - tną rocznicę urodzin poety. Ogłoszono zawody na wygląd pomnika, zwycięzcami którego zostali rzeźbiarz Bronisław Wiśniewski (Bronislovas Vyšniauskas) i syn architekt Rymwid Wiśniewski (Rimvydas V.).
1998r. 19 grudnia pomnik był uroczyście odkryty na sołecznickim placyku miejskim. Dwa i pół metra wysoka rzeźba z brązu stoji na białej, półokrągłej podstawie symbolizującej tęcze. Na niej zapisano ostatnią Adasia Mickiewicza balladę ,,Romantyczność" (,,Romantika"), wiersz po litewsku i po polsku: ,,Miej serce i patrzaj w serce" (Žvelk širdimi tik į širdį !).
2004 r. przy solecznickiej Bożnicy w. Piotra był odsłonięty pamiątkowy kamień z napisem litewskim i polskim, głoszącym, że w 1821 roku Adam Mickiewicz na cmentarzu w Solecznikach patrzył na Zaduszki, a co więcej opisał je w I części swojego dramatu ,,Dziady".
,,Swoistą kroniką Solecznik jest miejscowy cmentarz. miejsce wiecznego spoczynku znaleźli tu nie tylko byli właściciele majątku Wagnerowie, ale też wiele zasłużonych dla Solecznik osobistości. Na solecznickim cmentarzu kościelnym 2 listopada 1821 roku będąc gościem u zaprzyjaźnionego księdza Adam Mickiewicz oglądał obrzęd Dziadów (Vėlinių apeigas), który to później przedstawił w swoim słynnym poemacie. W roku 2004 na placu przy miejscowym kościele została odsłonieta tablica pamiątkowa z napisem poświadczającym dany fakt".
W Wysokim Dworze (Aukštadvaris), w okolicy Trok stoi XIX - wieczny, należący do Malewskich, dwór. Rośnie tam, nazwany imieniem Adasia Mickiewicza, dąb. Opowiadają, że poeta często odwiedzał dwór u swego przyjaciela, filomaty Franciszka Malewskiego (1800 - 1870) i rozkoszował się siedząc pod cieniem dębu.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       
W sowieckich latach wyszły, poświęcone Adamowi Mickiewiczowi, dwie bibliografie . To bibliografia Vlady Žuka przygotowany rekomendowany indeks literacki ,,Adam Mickiewicz" (Adomas Mickevičius) Wilno 1956 r. i szkic bibliograficzny ,,Adam Mickiewicz: bibliograficzny indeks (w litewskiej mowie literatura)".  Przygotowano za tamtych lat w litewskiej sowieckiej republiki Bibliotece (teraz Biblioteka Litewska Narodowa) i Wileńskiej Bibliotece Publicznej (teraz - noszącej imię Adama Mickiewicza) różne prace dotyczące poety. Bibliograficzny spis bez innych wiadomości o poecie i jego twórczości są w rozdziałach ,,Pomniki stojące w Wilnie" (,,Paminklo statymas Vilniuje") oraz ,, Muzea pamięci Wilna" (,,Memorialinis muziejus Vilniuje").
BIBLIOGRAFIA:
* litewska rozprawa z 2010 r Pań Modesta Tamkutė i Nijolė Sisaitė (tłumaczenie w całości)
*,,Kurier Wileński" - Barbara Chikashua: Ekspozycja Celi Konrada już otwarta. 29 maj 2009
* ,,Litwa. Przewodnik" Tomasz Krzywicki
* przewodnik ,,Keliaukime po Šalčininkų kraštą"
* Adomas Mickevičius ,,Eilėraščiai. Poemos" (w doskonałym tłumaczeniu Ś.P. Justinasa Marcinkevičiusa)
TŁUMACZENIE I POMOC:
*Nerka Vilnius
*Micza Poznań
ZDJĘCIA:
*własne z wycieczki po Łubieńskich Budziszewku